Pamiętacie kiedy ostatni raz przyszliście do pracy na kacu, czując się tak, jakby wasze IQ z dnia na dzień zmalało o 20 punktów? Albo wtedy, gdy z powodu jet lagu prawie „odpłynęliście” podczas ważnego spotkania? Czyż nie byłoby wspaniale, gdyby istniały tabletki, które w jednej chwili pomogłyby nam wrócić do dobrej kondycji?
Takie tabletki istnieją. Modafinil – znany też jako Provigil – jest drobnym fragmentem całego arsenału „inteligentnych” leków, które wspomagają koncentrację i eliminują jet lag, bez większych efektów ubocznych. Co więcej, można go łatwo kupić przez Internet.
– Ostatnio wspomniałam koleżance, że mam jet lag, a niebawem czeka mnie ważna prezentacja – mówi Barbara Sahakian, profesor neuropsychologii na Uniwersytecie Cambridge. – Jej odpowiedź była natychmiastowa: „Chcesz Modafinil”? – Zdziwiła się, gdy powiedziałam, że nigdy wcześniej go nie brałam.
Dzięki dostępowi do wiedzy medycznej przez Internet, staliśmy się społecznością amatorów-farmaceutów. Chcesz poczuć się spokojniejszy i inteligentniejszy? Pigułka ci pomoże. Według czasopisma Social Science and Medicine, Europejczycy sięgają po lekarstwa dwa razy częściej niż 20 lat temu. Zdaniem obserwatorów trendów w firmie konsultingowej the Futures Company, w gospodarce ukierunkowanej na wiedzę, „neurologia kosmetyczna” – czyli chęć poprawienia stanu mózgu z jakim się urodziliśmy, będzie w najbliższej przyszłości bardzo popularnym hasłem.
Wyniki sondażu przeprowadzonego ostatnio wśród czytelników naukowego czasopisma Nature, wykazały, że 20 procent z nich korzystało już z tzw. inteligentnego leku, który ma pomagać w koncentracji. Według raportu Brytyjskiego Związku Medycznego (bma.org.uk), środki te niebawem będą tak popularne jak kawa.
Nie chodzi jedynie o zwiększenie mocy mózgu – łebscy samowystarczalni farmaceuci wiedzą, jaki lek najlepiej zwalcza jet lag, który pomaga zasnąć podczas lotu w klasie ekonomicznej, a który doda pewności siebie. Leczenie się na własną rękę, jest według nich najszybszym sposobem na zwiększenie własnej wydajności. Ponadto często mówi się, że niektóre leki na receptę, których głównym zadaniem jest zwalczanie lęków lub problemów ze snem, mają dodatkowe pozytywne efekty, jeśli zażywa je zdrowa osoba.
Fakt, że leki te przeszły serię rygorystycznych badań, niezbędnych aby można było wprowadzić je na rynek sprawia, że dają potencjalne poczucie bezpieczeństwa. Atholl Johnston, profesor farmakologii klinicznej na londyńskim uniwersytecie Queen Mary potwierdza: – Używanie takich środków jedynie od czasu do czasu, nie wiąże się z wielkim ryzykiem.
Pomimo tego Królewskie Stowarzyszenie Farmaceutyczne (rpsgb.org.uk) zaleca ostrożność. – Są to silne leki, które nie bez powodu są wydawane jedynie na receptę – mówi Neal Patel, rzecznik prasowy stowarzyszenia. – Gdyby nie wiązały się z żadnym ryzykiem, wydawano by je bez recepty.
Firma Cephalon – producent Modafinilu – wymienia serię możliwych efektów ubocznych, które może wywołać ten lek. Są to m. in. różnego rodzaju psychozy, a Modafinil nie może być również używany przez osoby, które mają skłonności do stanów depresyjnych. Połowa osób, które przyznały się do regularnego stosowania Modafinilu, twierdzi, że najczęstsze efekty uboczne to bóle głowy, drgawki, lęk oraz bezsenność.
– Każdy lek ma swoje dobre i złe strony – twierdzi Patel. – Lekarz powinien przepisać nam lekarstwo, które jego zdaniem przyniesie pacjentowi więcej korzyści od potencjalnych negatywnych skutków. Gdy zażywamy leki na własną rękę, odpowiedzialność spoczywa na nas samych. Należy też pamiętać, że różne leki wchodzą ze sobą w interakcje, więc osoby które zażywają także inne lekarstwa, choćby te na nadciśnienie, muszą być szczególnie ostrożne.
Zażywanie, bez konsultacji z lekarzem, środków, które są dostępne na receptę, nie jest przestępstwem. Choć sprzedaż takich leków bez recepty jest nielegalna, to samo kupno nielegalne nie jest. Nie powinniśmy także mieć problemów z przewiezieniem takich środków przez granicę, jeśli ich ilość świadczy o tym, że są jedynie na nasze prywatne potrzeby. – Jeśli lekarstwo nie jest środkiem odurzającym ani psychotropowym – takim jak na przykład Ritalin, policja nie będzie sprawiać nam problemów – twierdzi Johnston. Wyrozumiały lekarz może przepisać nam jakikolwiek lek na receptę, jeśli znajdzie ku temu medyczne względy. – Można więc poprosić lekarza, by przepisał nam Modafinil na jet lag, choć większość ludzi twierdzi, że łatwiej jest po prostu skorzystać z Internetu.
Niestety w takim przypadku może pojawić się problem z podróbkami. – Nasze badania wykazały, że 50 procent leków zamawianych przez Internet to podróbki – mówi Johnston.
– Strona, przez którą możemy kupić leki dostępne na receptę bez recepty, nie jest tak naprawdę apteką – mówi Patel. A gdy zaczynamy szukać leków poza legalnym obrotem, nigdy nie będziemy mieć pewności, co tak naprawdę nam się sprzedaje. Podrabianie leków to zaawansowany proces, ich wygląd może do złudzenia przypominać oryginał. Najgorsze jest to, że nie wiemy, jaki naprawdę jest skład takiej tabletki: czy tylko zwykła glukoza czy może coś groźniejszego.
Patel zaleca, aby przed zażyciem takiej tabletki dobrze rozważyć wszystkie za i przeciw. – Należy się zastanowić, czy jesteśmy gotowi zaryzykować dla potencjalnych korzyści – stwierdza. Pamiętajmy również, że wszystko, co w nadmiarze, szkodzi. – Jeśli w życiu polegamy głównie na środkach farmakologicznych, znaczy to, że mamy poważny problem – przekonuje Johnston. – Łatwo jest wywołać w sobie odporność na dany lek, przez co musimy brać go coraz więcej, by osiągnąć taki sam rezultat. Przy każdym leku istnieje ryzyko związane z myśleniem, że „jedna tabletka pomaga, więc sześć da jeszcze lepsze efekty”.
Jeśli czytasz ten artykuł w samolocie, poniżej podajemy listę leków, którymi być może faszeruje się twój towarzysz podróży…
Modafinil
ZNANY TAKŻE JAKO Provigil
Przepisuje się go osobom cierpiącym na narkolepsję. Według Uniwersytetu Cambridge, osoby zdrowe korzystające z tego leku, przetwarzają szybciej informacje i są w stanie wykonywać wiele czynności naraz bez zbędnego podenerwowania. To, według Barbary Sahakian, „pierwszy prawdziwy lek inteligentny”, który w przyszłości będzie prawdopodobnie przepisywany jako środek zwiększający zdolności umysłowe.
PLUSY Pomaga opanować poczucie zmęczenia, nie wpływając na koncentrację i nie zaburzając naturalnego cyklu snu. U niektórych osób obniża łaknienie i pomaga zrzucić wagę.
MINUSY Efekt, którego doświadczamy jest tak łagodny, iż może zostać niezauważony. – Nie poczułem żadnego wzrostu wydajności. Nabawiłem się tylko bólu głowy – twierdzi jeden z jego użytkowników.
CENA Około 15 złotych za tabletkę.
Pregabalin
ZNANY TAKŻE JAKO Lyrica
Przepisywany w Europie na ogólne zaburzenia lękowe, w USA jako lek przeciwpadaczkowy. Pregabalin zmniejsza aktywność nerwową mózgu – czyli idealnie nadaje się, by opanować tremę przed ważną prezentacją.
PLUSY Jest jak Valium, ale w przeciwieństwie do niego, bardzo rzadko wywołuje efekt uzależnienia. Dodatkowo łagodzi bóle neuropatyczne, więc można zapomnieć o rwie kulszowej.
MINUSY Możliwe efekty uboczne to zawroty głowy, senność, niewyraźna mowa – raczej nie doda nam to uroku w miejscu pracy.
CENA Około 6 złotych za tabletkę.
Ritalin
ZNANY TAKŻE JAKO Dziecięca Koka (Kiddie Coke)
To nowy lek wspomagający i nie wywołujących kofeinowych drgawek. Choć przepisuje się go dzieciom na zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), osoby którym ciężko się skupić na pracy, mogą z łatwością zamówić go przez Internet. Badania potwierdzają, że Ritalin poprawia zdolności umysłowe, włączając w to umiejętność planowania.
PLUSY Koniec z nieproduktywnymi dniami na kacu – Ritalin pozwoli się skupić nawet po ciężkim poprzednim dniu.
MINUSY Ritalin jest traktowany jako lek psychotropowy, więc jego użycie bez zezwolenia jest nielegalne. – Możemy mieć problemy z przewiezieniem go przez granicę – twierdzi farmakolog Atholl Johnston. Jest to również lek działający podobnie do amfetaminy, więc można się uzależnić.
CENA Około 48 złotych za 30 tabletek.
Melatonia
ZNANA TAKŻE JAKO Circadin
Najbardziej znana jako lek zmniejszający uczucie jet lagu. To hormon produkowany przez szyszynkę, strukturę w mózgu, która odpowiada za rytm dobowy organizmu. W 1995 roku zabroniono jego sprzedaży w brytyjskich sklepach, gdyż uznano, że jest to lekarstwo, nie suplement diety.
PLUSY Silny przeciwutleniacz spowalniający proces starzenia.
MINUSY Może powodować nadaktywność i podenerwowanie, więc możemy czuć się pobudzeni, ale w podłym nastroju. – Poza tym dowody na to, że działa są mało przekonujące – mówi Johnston.
CENA Około 50 złotych za 60 tabletek.
Beta-blokery
ZNANE TAKŻE JAKO Sectral, Propranolol
Beta-blokery są przepisywane na nadciśnienie, ale stosuje się je również jako leki szybko uspokajające. Blokując działanie hormonów stresu, takich jak noradrenalina i adrenalina, redukują fizyczne symptomy związane z niepokojem np. kołatanie serca. – Często korzystają z nich gracze snookera, aby opanować drżenie rąk – mówi Johnston.
PLUSY Obniżają ciśnienie krwi, a co za tym idzie, ryzyko ataku serca.
MINUSY Mogą powodować powikłania u astmatyków i osób z chorobą wieńcową. – Często używane mogą również wywołać impotencję – twierdzi Johnston.
CENA Około 50 groszy za tabletkę na receptę, około 10 złotych bez recepty.
Zolpidem
ZNANY TAKŻE JAKO Ambien
Jedna z popularnych tabletek przepisywana na chroniczną bezsenność, jest także używana w innych przypadkach (na przykład podczas długiego lotu w klasie ekonomicznej). Jej działanie polega na stymulacji neuroprzekaźnika GABA w mózgu, co pozwala nam łatwiej zasnąć.
PLUSY – Zolpidem należy do klasy leków zwanymi niebenzodiazepinami, które działają krótkotrwało – można je zażyć, by spać przez 6 godzin, a po przebudzeniu nie czuć się tak, jakby ktoś uderzył nas młotkiem w głowę – przekonuje Johnston.
MINUSY Leku tego używa się również jako tzw. tabletki gwałtu, więc lepiej nie zabierać go do baru, by nie wzbudzić niepotrzebnych podejrzeń. Zolpidemu nie wolno mieszać z alkoholem, ponieważ u wielu ludzi powoduje wówczas halucynacje i tendencje lunatyczne, co może niespecjalnie spodobać się naszym towarzyszom podróży. (Wpiszcie „Ambien” w wyszukiwarce YouTube, by zobaczyć przykłady).
CENA Około 60 złotych za 30 tabletek.
Prozac
ZNANY TAKŻE JAKO Fluoksetyna
Wtajemniczeni nie zażywają Prozacu ze względu na jego przeciwdepresyjne właściwości, ale dlatego, że pozwala się skupić, zmniejszyć łaknienie i polepszyć kondycję fizyczną.
PLUSY Podobno seks po nim potrafi trwać zdecydowanie dłużej.
MINUSY Jest dostępny jedynie na receptę, więc trzeba przekonać lekarza, że ma się depresję. Prozac może też zastopować nasz popęd płciowy, a pozytywne rezultaty mogą zniknąć zaledwie po kilku tygodniach stosowania.
CENA Około 3 złote za tabletkę.
Topamax
ZNANY TAKŻE JAKO Topiramat
Lek przeciwpadaczkowy, używany również w przypadku migren. Niespodziewanie okazało się, że skutecznie wspomaga leczenie wielu uzależnień. Topiramat wzmacnia aktywność neuroprzekaźnika GABA, który jest naturalnym środkiem uspokajającym.
PLUSY Może być dobrym sposobem na opanowanie paru niechcianych nałogów.
MINUSY Może wywoływać nagłe naprzemienne uderzenia gorąca i zimna, niczym podczas menopauzy.
CENA Około 4 złote za tabletkę.
Naturalne wspomagacze
Musisz być w pełni sił? Wspomóż się ziołowymi alternatywami leków, nie martwiąc się o efekty uboczne.
Vitano to ziołowe lekarstwo na bazie wyciągu z korzenia rhodiola rosea, który od dawna stosuje się do leczenia stresu, zmęczenia i podenerwowania. (Producent Schwabe Pharma, ok. 55 złotych za 30 tabletek).
Dziurawiec wraca do łask! Wyniki ostatnich badań nad dziurawcem, przeprowadzonych przez organizację Cochrane Collaboration (cochrane.org), pokazują, że ten ziołowy lek jest równie skuteczny jak Prozac w leczeniu umiarkowanych przypadków depresji (ok. 100 złotych za 90 tabletek).
Jeśli chcemy polepszyć koncentrację, badania naukowe sugerują, że wyciąg z drzewa miłorzębu dwuklapowego może pozytywnie wpłynąć na naszą pamięć krótkotrwałą, prawdopodobnie dlatego, iż rozszerza naczynia krwionośne i zmniejsza lepkość krwi, usprawniając jej dopływ do mózgu (Actimind kosztuje ok. 50 złotych za 30 tabletek).
Witaminy z grupy B – przynajmniej 10 różnych witamin z tej grupy ma wpływ na neuroprzekaźniki w mózgu, a obecnie trwają badania kliniczne, mające na celu sprawdzenie wniosków z badań wstępnych, których wyniki sugerowały, iż witamina B może pozytywnie wpływać na procesy myślowe. Warto ją zażywać, gdy pracujemy w stresie lub często spożywamy alkohol (zarówno stres jak i alkohol wypłukują tę witaminę). Warto spróbować witaminy B complex o przedłużonym działaniu.
Od dawna mówi się, że MIĘSO RYB dobrze wpływa na mózg. Szczególnie EPA oraz DHA – dwa wielonienasycone kwasy tłuszczowe zawarte w tłuszczu ryb, odgrywają ważną rolę w procesach chemicznych zachodzących w mózgu. Nadal nie wiadomo, czy spożywanie większej ilości rybich tłuszczów naprawdę pomaga usprawnić procesy myślowe, ale chyba nie zaszkodzi spróbować. W sklepach i aptekach można nabyć kapsułki z tym specyfikiem za około 50 złotych.
Jeśli brakuje nam energii, Mikei Red Reishi Essence to wyciąg z grzyba, który od wieków stosowany jest przez chińską medycynę. Grzyb ten jest tak wyjątkowy, że nawet Brytyjski Instytut Badań Nad Rakiem postanowił przeprowadzić badania nad jego skutecznością u pacjentów z nowotworami (dostępny za około 200 złotych za 30 tabletek na stronie haeon.com).
Dyskusja